Nieuw tijdperk, nieuwe grondrechten

Sinds de Romeinen zijn we gewend dat we het recht als een ultimum remedium zien, oftewel het laatste redmiddel. Het recht komt om de hoek kijken als andere oplossingen niet meer effectief zijn. Het recht beschermt ook de zwakkeren in onze samenleving en beschermt minderheden tegen meerderheden. Veel van onze (grond)wetten veranderen niet zo vaak, omdat ze vaak nog aansluiten bij universele waarden en normen. Zodra de maatschappij grondig verandert, moeten de wetten uiteraard mee veranderen. Met de huidige informatierevolutie is dat op korte termijn zelfs noodzakelijk.

Vier nieuwe grondrechten?

Twee Zwitserse wetenschappers publiceerden daarom onlangs een nieuwe set aan grondrechten in het blad Life Science, society and policy. Om precies te zijn vier nieuwe grondwetten die allemaal te maken hebben met de informatierevolutie waar we midden in zitten. In een maatschappij waarin we steeds meer afhankelijk worden van technologische ontwikkelingen zoals robotica en Artificial Intelligence zijn die nieuwe grondrechten vermoedelijk hard nodig.

1. het recht op cognitieve vrijheid

Mensen moeten het recht hebben om hun intelligentie te versterken met bijvoorbeeld kunstmatige intelligentie. Of in sommige gevallen het juist niet te doen, bijvoorbeeld dat het nooit zomag zijn dat je een bepaalde verzekering alleen nog mag afsluiten als je neuro-versterkers inzet.

2. het recht op mentale privacy

Een tweede grondrecht zou moeten zijn het recht op mentale privacy. De wetenschappers omschrijven het dat niemand zonder toestemming informatie mag verzamelen over je mentale toestand. De verwachting is dat in de toekomst er voldoende devices zijn die deze gegevens voor je verzamelen. Ik zie nog een uitwerking voor dit recht. Namelijk dat je gedachten altijd privé zijn. Je weet nooit welke kant de technologie zich ontwikkelt, nietwaar?

3. het recht op mentale integriteit

Je mag niet zomaar iemands mentale staat beïnvloeden, zo betogen de Zwitserse wetenschappers. Iets wat met techniek waarschijnlijk wel gaat kunnen. Brainhacks? Het zou zo maar kunnen in de toekomst. Het recht op mentale integriteit is dan ook het derde grondrecht wat de Zwitsers willen toevoegen aan de bestaande wetgevingen.

4. het recht op psychische continuïteit

Iedereen heeft recht op afwijkend gedrag. Het laatste nieuwe grondrecht gaat over bescherming van mensen tegen langdurige mentale en psychische beïnvloeding door derde. Vaak onbewust. Beïnvloedende reclame die leunen op technieken uit neuromarketing mogen dus niet ongebreideld worden ingezet.

Digital outcasts?

Of deze nieuwe rechten ooit zin gaan hebben, vind ik eigenlijk niet eens zo belangrijk. Het feit dat we nadenken over de gevolgen van technologische ontwikkelingen betekent dat we straks minder verrast worden door de donkere kanten van techniek. Want die zullen er zijn. Al was het alleen maar het steeds grotere verschil tussen digital natives en digital outcasts. Straks ben je alleen al verdacht als je ergens níet aan meedoet. Nu is je verzekering nog goedkoper als je gezondheidsinfo automatisch deelt met je zorgverzekeraar via je smartphone. Deze grondrechten zorgen ervoor dat mensen die dit straks níet doen, ook nog verzekerd kunnen worden. En dat moeten we voorkomen.