Generatieverschillen zeggen minder dan we denken. Toch blijven we erin geloven.

Onlangs verscheen er een opvallend bericht in The Guardian. Uit internationaal onderzoek bleek dat jonge mannen uit Gen Z vaker traditionele opvattingen hebben over de rol van vrouwen dan oudere generaties.

Een conclusie die snel wordt vertaald naar een groter verhaal: deze generatie denkt anders. Maar is dat eigenlijk wel zo?

In de wetenschap is al jaren discussie over het nut van generatiedenken. Niet omdat er géén verschillen zijn. Maar omdat we vaak niet goed weten waar die verschillen vandaan komen.

Onderzoekers spreken hier over het age-period-cohort probleem (o.a. Glenn, 2005; Bell & Jones, 2015):

• Leeftijd → mensen veranderen naarmate ze ouder worden;
• Periode → de tijd waarin we leven beïnvloedt iedereen;
• Cohort (generatie) → de groep waarin je geboren bent.

Het probleem? Je kunt deze drie nooit volledig van elkaar scheiden. Dus als we verschillen zien tussen generaties, weten we niet zeker of het echt aan “de generatie” ligt.

Wat recenter onderzoek laat zien

Nieuwere studies bevestigen dit beeld. Onderzoek van Rudolph et al. laat zien dat veel vermeende generatieverschillen verdwijnen zodra je corrigeert voor leeftijd en context. Ook andere recente reviews (2020–2023) concluderen dat:

• verschillen vaak klein zijn;
• resultaten niet consistent zijn;
• en sterk afhangen van context.

Daarnaast laat onderzoek van Costanza et al. zien dat verschillen in werkwaarden tussen generaties vaak worden overschat.

En volgens Duffy (2021):

verschillen binnen generaties zijn vaak groter dan tussen generaties.

Met andere woorden: twee mensen uit dezelfde generatie kunnen meer van elkaar verschillen dan van iemand uit een andere generatie. Daar gaan we met al onze generatie prietpraat. 

Terug naar het Guardian-voorbeeld

Betekent dat, dat het onderzoek uit The Guardian niet klopt? Nee.

Het laat zien dat er iets speelt. Maar wat precies?

• Is het leeftijd?
• Is het de tijd waarin we leven?
• Is het cultuur (het onderzoek besloeg meerdere landen)?
• Of een combinatie van alles?

Wat we vaak doen, is die complexiteit reduceren tot één label: “deze generatie denkt zo”. Maar dat is te kort door de bocht.

Waarom we er toch in blijven geloven

Als het bewijs zo beperkt is, waarom is generatiedenken dan zo populair? Omdat het werkt. Niet als waarheid, maar als verhaal.

Het helpt ons:

• snel gedrag te duiden
• verschillen bespreekbaar te maken
• grip te krijgen op verandering

En misschien nog belangrijker: het geeft een gevoel van controle. In een wereld die complex en veranderlijk is, is dat aantrekkelijk. Hebben we hier weer onze drang naar grip (zie artikel) te pakken? 

Het risico van dat verhaal

Het probleem ontstaat wanneer we dat verhaal gaan verwarren met de werkelijkheid. Dan gaan we:

• mensen zien als “typische Gen Z’er” of “typische boomer”
• gedrag verwachten op basis van labels
• en daarnaar handelen

En daarmee versterken we precies de verschillen die we denken te zien. Onderzoek laat zien dat dit kan leiden tot:

• stereotypering
• slechtere samenwerking
• minder effectieve besluitvorming (bron) (Finkelstein et al., 2013)

Wat we er wél aan hebben

Betekent dit dat generatiedenken waardeloos is? Nee.

Maar we moeten het anders gebruiken. Niet als verklaring. Maar als startpunt voor gesprek.

Bijvoorbeeld:

• Wat speelt er in verschillende levensfasen?
• Welke invloed heeft de huidige tijd op gedrag?
• Waar zitten echte verschillen — en waar denken we dat ze zitten?

Generaties kunnen helpen om patronen te signaleren. Maar niet om mensen te verklaren. Een realistischer perspectief In plaats van te denken: “Deze generatie is zo” kunnen we beter denken:

Dit gedrag komt waarschijnlijk door een mix van leeftijd, context en ervaring.”

Dat klinkt minder simpel. Maar het is wel eerlijker.

Laten we het hier op houden? 

Generatieverschillen bestaan. Maar ze zijn zelden zo duidelijk, stabiel en voorspelbaar als we denken. En het idee dat we mensen kunnen begrijpen op basis van hun generatie?

Dat zegt misschien minder over hen…en meer over onze behoefte aan simpele verklaringen.

Dus we hoeven niet te stoppen met kijken naar verschillen. Maar belangrijker is dat we beter worden in het begrijpen ervan. Zonder te snel naar labels te grijpen. Want de werkelijkheid is complexer. En misschien is dat precies waar het echte inzicht begint.