De voedsel industrie de nieuwe tabaksindustrie?

Lopende door de supermarkt is het niet moeilijk om je te realiseren hoe lastig het is om daadwerkelijk voedingsproducten te vinden die niet, of minder, schadelijk zijn voor onze gezondheid. Een ding is in ieder geval wel duidelijk: deze producten liggen niet op ooghoogte in de supermarkt. Als ze er al zijn.

Chronisch ziek zijn

Ondertussen klagen we over de alsmaar stijgende zorgkosten en doen we er alles aan om te kunnen bezuinigen op diezelfde kosten. We zien desondanks de kosten van langdurige zorg toenemen net als het aantal chronisch zieken. Het RIVM voorziet een stijging van 5,3 miljoen in 2011 naar 7 miljoen chronisch zieken in 2030. Daarbij zal ook het aantal mensen met twee of meer aandoeningen toenemen. Het zijn slechts enkele voorspellingen.

Waar ligt de toename aan? We kunnen medisch gezien steeds meer dus we worden ook steeds ouder. Met alle gevolgen van ouderdom kwalen erbij. Maar we weten inmiddels ook dat ons voedsel een grote invloed heeft op onze gezondheid. Een ongezond voedingspatroon is een belangrijke risicofactor voor een aantal veel voorkomende chronische ziekten, waaronder sommige vormen van kanker, hart- en vaatziekten, en diabetes mellitus type 2. En juist aan dat voedingspatroon zouden we, en uiteraard de industrie,  meer moeten doen. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Maar de oplossing voor veel uitdagingen ligt in wat we in onze monden stoppen.

Het is een gevoelig onderwerp maar de vraag komt steeds vaker naar voren: Is de voedingsindustrie van nu de tabaksindustrie van vroeger? De film Fed Up gaat over de voedingsindustrie en eetgewoontes in Amerika. Dat is daar inderdaad extreem. Maar in Nederland kunnen we er ook wat van. 

Klontje suiker erbij? 

In Nederland blijken we echte zoetekauwen te zijn. Misschien zelfs meer dan we ons bewust zijn. Zo blijkt uit onderzoek dat Nederland zich in de top 3 ter wereld bevindt als het aankomt op suiker consumptie.  De consumptie van suiker is in Nederland zelfs het dubbele van het gemiddelde in de 54 onderzochte landen (Euromonitor, 2015). Uit onderzoek van Foodsisters blijkt dat 83% van de Nederlanders geen idee heeft van de hoeveelheid suiker die zij dagelijks eten. Recent onderzoek onder 1225 respondenten in Nederland toont aan dat 82% inschat minder dan 15 suikerklontjes per dag te eten. De werkelijke suikerinname is echter zo'n 26 suikerklontjes per dag. Het gevolg van deze manier van eten is verstrekkend. Als er niks veranderd hebben in 2025 ruim 1,3 miljoen Nederlanders suikerziekte. Ter vergelijking: dat is net zoveel als het aantal inwoners van de provincie Limburg. De farmaceutische industrie vaart er wel bij zoals werd aangetoond door Zembla in 2015 in hun uitzending 'Bitterzoete Medicijnen'. Onze chronische aandoeningen zijn hun winst en bestaansrecht.

De verleiding tot ongezonde keuzes

De macht van voedingsmiddelen industrie is groot. Te groot net als de belangen. We leven in een wereld waarin we graag van alles doen om gezond te blijven. Meer dan ooit is dit bewustzijn gegroeid net als de informatie die we hierover hebben. Nieuwe technologie maakt dat we continu kunnen meten wat de effecten zijn van onze leef- en eetstijl op onze gezondheid. Van app's tot slimme apparaten die het aantal calorieën en hoeveelheid suikers in onze voeding bepalen. We hebben de misleidende keurmerken van de voedingsindustrie niet meer nodig. Die hebben we trouwens ook nooit vertrouwt. De wereld van de voedingsmiddelen wordt door technologie steeds transparanter en wel mensen worden niet blij met de informatie die men dan te horen krijgt. We gaan massaal aan de slag om de negatieve effecten van levensstijl en voedingspatronen teniet te doen. Maar hoe goed we ook ons best doen om gezond te leven onze omgeving is volledig ingericht om ongezond te handelen. Het verzet van de consument is groot, de kracht van marketing nog groter. 

We willen als mens lekker eten en we zijn ons ook steeds bewuster van de impact van onze voeding op onze gezondheid. Mensen in rijke landen zijn gezonder gaan eten. Het tegenstrijdige is dat we ook meer junkfood zijn gaan eten. Mensen in heel arme landen eten het gezondst. Mensen in opkomende economieën eten ongezonder dan ooit tevoren. Dit blijkt uit onderzoek gefinancierd door de Bill & Melinda Gates Foundation en de Medical Research Council. Vertrekkend landmachtcommandant Mart de Kruif vertelde onlangs dat rekruten nu veel minder belastbaar zijn dan vroeger. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) gaf recent aan dat jongere generaties minder gezond opgroeien dan hun ouders. Ongezond eten en te weinig beweging zijn de grote boosdoeners.

Immense maar mooie uitdaging

De uitdaging van de voedingsindustrie is immens. Het voeden van een wereldbevolking en tegelijkertijd het lekker en gezond houden. De consument is kritischer dan ooit en het is de hoogste tijd dat de voedingsindustrie oprecht en snel een fundamentele transitie gaat doormaken. Meer betekenisvol kijken naar de samenleving in plaats van groei en winst als doel te nemen. Dat betekent niet alleen betere voedingsmiddelen maar vooral ook het heropvoeden van ons als consument. Want leren we smaak niet aan? Het gaat om het bundelen van onze krachten. Zowel als consument en als organisatie. Organisaties creëren vragen en behoeften via marketing en consumenten stemmen voor de wereld die ze willen met iedere Euro die ze te besteden hebben.

We hebben sinds 2004 geen nieuwe schijf van vijf gehad en inmiddels is deze wel geactualiseerd. Belangrijkste wijzigingen: meer variatie door de groep groenten en fruit uit te breiden met noten en peulvruchten. Maar een nog belangrijkere uitdaging is om onze omgeving meer gericht te maken op gezonder leven. Steden zijn ingericht op weinig beweging. Winkels op consumeren en voedsel op gemak en snelheid. Vraag is dan ook: moeten we niet veel fundamenteler kijken naar ons Westerse voedings- en leefpatronen? Ik denk het wel. De voedingsindustrie zou een mooi statement kunnen maken door hierop in te zetten.

De film Fed Up is zeker het bekijken waard net als het bekende experiment van de acteur die zich voordoet als een marketeer van de voedingsmiddelen sector en zijn publiek muisstil krijgt en geen applaus ontvangt aan het einde omdat men te gechoqueerd is.