'Agenda voor Nederland': energiesector

40 wetenschappers die verbonden zijn aan bovengenoemde partijen hebben op 10 belangrijke thema’s een uitdagende en inspirerende ambitie neergezet. Ieder van deze toekomstbeelden neemt een maatschappelijke uitdaging als vertrekpunt. Per toekomstbeeld zetten zij een scherp innovatiedoel neer dat voortbouwt op specifieke sterktes binnen Nederland.

De tien thema's zijn:

• Decentrale, duurzame energiesystemen en -opslag
• Smart vehicles, smart traffic: naar een nieuwe mobiliteit
• Leefbaarheid grote steden
• Materiaalschaarste, hergebruik en nieuwe materialen
• Personalized health
• Dutch industry, smart(-est) industry
• De digitale samenleving
• Integraal Waterbeheer
• Duurzame en productieve landbouw voor voedsel en grondstoffen
• Voeding en gezondheid

Bovenstaande thema’s zijn zeker relevant en hier kunnen wij ons ook zeker in vinden, maar wij zouden Extend Limits niet zijn als we de boel in twijfel trekken. Per thema lichten wij de belangrijkste punten uit en daarbij onze mening. In dit artikel het eerste thema: Decentrale, duurzame energiesystemen en –opslag.

Decentrale, duurzame energiesystemen en –opslag

Onze hele wereld, en dus ook Nederland staat voor een uitdaging om de energievoorziening duurzaam te maken (CO2-neutraal). Een manier om dit te doen is decentrale opwekking en het onafhankelijk worden van fossiele brandstoffen. Waar liggen de kansen en uitdagingen? In het essay wordt er gepleit dat we in 2050 een systeem moeten hebben dat schoon, betaalbaar, betrouwbaar, rechtvaardig en acceptabel is. Mooie, ideale gedachte, maar is dat wel zo makkelijk?  Technologie en nieuwe systemen kunnen er voor zorgen dat het schoon en betrouwbaar kan zijn, maar betaalbaarheid, rechtvaardigheid, en of het acceptabel is, zijn discussiepunten waar nog te veel belangen spelen. De grootste weerstand zal waarschijnlijk komen van bestaande partijen in de energiesector. Die machtsstructuren zijn zo groot, dat het doorbreken daarvan misschien nog wel de grootste uitdaging is. Kijkende naar betaalbaarheid: zie het recent gepublicieerde rapport van het IMF over hoeveel subsidie er naar fossiele brandstoffen gaat. De Volkskrant schreef: "Consumenten en bedrijven zouden wereldwijd 5,3 biljoen dollar (4.650 miljard euro) per jaar meer voor hun fossiele brandstoffen moeten betalen om de bijkomende kosten van vervuiling en gezondheidsschade te dekken". Dit geeft wel aan dat betaalbaarheid eigelijk geen probleem meer is, want vroeg of laat realiseert men dat onze huidige manier van leveren ons alleen maar meer geld kost.

Een beter Nederland

Volgens het essay is een manier om dit ideaalbeeld te bereiken door bottom-up energy communities te ondersteunen. Lokale energiesystemen met een decentrale governance zorgen ervoor dat we onze krachten weer gaan bundelen. De maatschappij is jarenlang gedomineerd door machtsstructuren met geld en (unieke) toegang tot kennis en communicatiemiddelen. Dit gaf deze partijen aanzien en toegang tot macht. Vrij toegankelijke informatie, democratisering van communicatie en het ontstaan van gelegenheidsnetwerken hebben er onder andere voor gezorgd dat de trend ‘power to the people’ voldoende voedingsbodem krijgt. Toegankelijkheid en bereikbaarheid zijn essentieel en organisaties moeten excelleren in het monitoren van klantsignalen en het betrekken van klanten. Met technologie en ICT als facilitators kan dit gerealiseerd worden. Een goed voorbeeld van een bedrijf die dit doet, maar ook de karakteristieken van het 2050 ideaalbeeld bezit is vandebron. Op hun homepage prijkt: “Zelf het verschil maken. Want we zijn misschien niet groot, maar wel met veel. Veel boeren, veel bedrijven en veel buren  die al schone energie opwekken. Voor hetzelfde geld koop je nu hún stroom. Zo komen er vanzelf meer bij. Totdat we iedereen van schone energie kunnen voorzien.” Wat duidelijk bij vandebron naar voren komt is transparantie, eerlijkheid, maar bovenal een missie om een betere wereld te creëren. Geen focus op winst een groei maar op een betere wereld en echt waarde toevoegen, dát zijn de winnaars van de toekomst. Uiteraard kan en mag daar gewoon geld op verdient worden maar de oorsprong van deze organisatie is anders.

Echter, in de agenda wordt ook aangehaald dat betrouwbaarheid en bestand zijn tegen cyberaanvallen hoog in het vaandel staan. Eens! Betrouwbaarheid heeft in onze wereld tegenwoordig 2 kanten. Enerzijds de menselijke kant, waar organisaties hun beloftes moeten waar maken, maar de andere kant zit hem ook in een stukje beveiliging van data, wat een nieuwe graadmeter wordt voor het meten van (consumenten) vertrouwen. Data maakt ons (energie)gedrag inzichtelijk en zorgt voor een slimmer energiegebruik, alleen dit opent ook deuren voor criminelen of derden om daar mee aan de haal te gaan. Dit sluit ook aan bij het onderzoek ‘The Digital Trust’ dat wij hebben gehouden bij Extend Limits, welke rond de zomermaanden gepubliceerd zal worden. De acceptatie van nieuwe systemen en innovaties, dus ook in een veranderende energiesector, zullen deels ook vallen of staan met vertrouwen.

Nederland als proeftuin

Belangrijk om te vermelden; Nederland is naast Denemarken een van de eerste landen waar bottom-up, ‘power to the people’ communities zijn ontstaan en dus mogen we stiekem ook wel trots zijn hoe ver we hier al mee zijn (zie aflevering tegenlicht uit 2012). Door decentrale oplossingen ontstaat er ook meer bedrijvigheid. In het rapport wordt vermeld dat Nederland een aantal economische sterktes heeft die meehelpen in de ontwikkeling van een Duurzame maatchappij:

• We hebben een innovatieve zonnestroom- en elektronicasector (chipfabrikanten met name);
• Een snel ontwikkelende ICT sector;
• Een actieve bouwsector met vernieuwingsdrang;
• Een sterke en innovatieve tuinbouwsector: klimaatbeheersing en lokale systeemintegratie.

Er wordt geschreven dat Nederland hierdoor kan fungeren als een proeftuin voor energiestansitie in Europa. Ons hoge kennisniveau, energie-infrastructuur en de mondige bevolking, plus het feit dat Nederland een aantrekkelijk vestigingsklimaat heeft helpen hier ook bij.

Nieuwe energiesystemen zorgen ook voor nieuwe business modellen voor de opslag en het delen van energie, kijk bijvoorbeeld naar de Zonnewijde in Breda; dat is een veld vol zonnepanelen dat duurzame energie levert voor alle Bredanaars die meedoen. Ook Blijstroom in Rotterdam is bezig met het opwekken van eigen energie. Daarnaast is er ook veel belangtelling om biologische processen op zonnestroom te laten lopen, en de groei van meer energie-producerende woningen en voertuigen. Denk aan de energie die een elektrische auto opwekt of over heeft die gebruikt kan worden om het huis weer van elektriciteit te voorzien, zie ons artikel over Tesla dat hier mee bezig is. Een ander mooi initiatief in de Nederlandse Plant-e, dat planten energie laat opwekken. EnergieSprong is een organisatie die de transitie in de energiesector stimuleert door het steunen van allerlei projecten om Nederland energieneutraal te maken. 

Een andere mindset

Volgens het essay zijn er in Nederland voldoende bedrijven om onze omgeving te transformeren naar een duurzaam, decentraal energiesysteem. Een aantal Nederlandse bedrijven hebben een goede naam op wereldniveau en in Nederland zijn we nou eenmaal sterk in het aangaan van samenwerkingsverbanden, dus laten we dat dan ook doen! De onderzoekers zijn van mening dat schaalgrootte daarbij in het begin nog niet zo van hoeft belang te zijn, we zijn immers nog steeds een proeftuin. Wij sluiten ons aan bij dit transitieverhaal over de energiesector, daarbij is niet alleen een mindshift van bedrijven nodig, maar ook van ons zelf. We zijn consumerende gemaksdieren geworden en staan soms niet meer stil bij hoe en hoeveel energie we verbruiken. 18 Mei was er op NPO 1 een programma genaamd ‘Nederland wordt groen’ waar drie bekende huishoudens een week lang zo groen mogelijk moesten leven. Erg leuk gedaan, en nog effectief ook. Dit programma draagt ook bij aan een stukje bewustwording. Dat is misschien wel de eerste stap in dit hele transitieverhaal.

Het volgende artikel zal gaan over ‘Smart vehicles, smart traffic: naar een nieuwe mobiliteit’. Hier zullen wij ook het fenomeen ‘Internet of Infrastructure’ uitlichten. Houd de blog in de gaten voor updates!

Geinteresseerd in het ondezoek? Download 'De Agenda voor Nederland' dan hier.