Het rapport “Breaking Free: Pathways to a Fair Technological Future” van het Noorse consumentenorgaan Forbrukerrådet onderzoekt het fenomeen enshittification – het proces waarbij digitale producten en diensten stapsgewijs verslechteren omdat bedrijven vooral inzetten op winstmaximalisatie in plaats van waarde voor gebruikers.
Volgens het rapport neemt enshittification in fasen toe:
Fase 1. Aantrekken van gebruikers met mooie beloften of lage kosten,
Fase 2. Uitbuiten van gebruikers en bedrijven door functies te beperken of te monetariseren,
fase 3. Maximaliseren van winst ten koste van kwaliteit en gebruikerservaring.
In de praktijk zie je dit terug in voorbeelden zoals:
- Sociale media die steeds voller staan met advertenties en minder echte interactie bieden;
- Apps en software waarvan bruikbare functies plots achter abonnementen verdwijnen;
- Connected devices (zoals auto’s, printers of huishoudelijke apparaten) die door updates minder goed functioneren of eigenaren dwingen tot extra betalingen;
- Slechte klantenservice waarin echte menselijke ondersteuning is vervangen door beperkte chatbots die vooral vertragen en frustreren;
Het rapport beschrijft uitgebreid hoe deze degradatie niet alleen frustrerend is, maar een symptoom van een disfunctionerende digitale markt waarin dominante spelers marktmacht misbruiken en consumenten vastzitten zonder echte keuze.
Oplossingen en aanbevelingen
Het rapport kijkt niet alleen naar het probleem, maar richt zich expliciet op oplossingen die de digitale toekomst eerlijker en mensgerichter kunnen maken:
- Herstel van machtsevenwicht: consumenten moeten controle hebben over hun digitale ervaringen en de mogelijkheid om vrij naar alternatieven over te stappen zonder verlies van data of connecties.
- Technische openheid stimuleren: open standaarden, interoperabiliteit en portabiliteit kunnen ervoor zorgen dat niet alleen grote techbedrijven domineren.
- Sterkere handhaving van bestaande wetten: Europese regelboeken (zoals de Digital Markets Act) moeten krachtiger worden toegepast en uitgebreid om praktijken als surveillance‑advertising en misleidende ontwerpprincipes tegen te gaan.
- Nieuwe paden creëren voor alternatieve technologie en dienstverleners, zodat consumenten echte keuzes hebben en marktdynamiek verbetert.
Voorbeelden & bredere impact
Het rapport laat zien dat enshittification zich niet beperkt tot één type product: van sociale netwerken tot streamingdiensten, van apps tot hardware — overal zie je dezelfde trend van kwaliteit die daalt naarmate de winstgedreven logica toeneemt. Dit ondergraaft niet alleen gebruikerservaring, maar kan ook innovatie remmen als nieuwe spelers geen voet aan de grond krijgen.
Hoewel de trend zorgelijk is, biedt Breaking Free hoop én richting: technologie hoeft niet te degraderen zodra bedrijven hun dominante positie bereiken. Door bewuste beleidskeuzes, sterkere consumentenbescherming en ondersteuning voor alternatieven, kan een toekomst ontstaan waarin digitale diensten wél eerlijk, duurzaam en mensgericht zijn. Het rapport fungeert daarmee als spiegel en kompas voor hoe we digitale technologie kunnen hervormen zodat deze werkt voor de samenleving — niet tegen ons.
Hele rapport lezen: hier en een briljante video!
