Anti-transparantie: de secularisatie van het internet

16 maart 2014 6 min lezen

In principe is het internet gewoon een set van kabels die informatie kan verspreiden. Technisch gezien is het een architectuur. Maar voor velen is het synoniem aan openheid, democratie en participatie. Beperking van die waarden staat gelijk aan heiligschennis. Van het internet en met name die waarden blijf je af! Door het internet én deze waarden als één te zien, krijgt het kenmerken van een religie. Maar het verzet groeit!

Internet maakt nou eenmaal onze wereld transparant, privacy is daarbij 'collatoral damage’. De voorlopers van die gedachte zijn de internetcentralisten. Zij plaatsen internet in het centrum van de maatschappij. Het eerste gebod van hun geloof luidt: “Better information leads to better decisions, which in turn, leads to better outcomes.” Alles wat die openheid beperkt, is in strijd met die overtuiging en wordt als vijandelijk gezien. Discussies over internetonafhankelijkheid gaan gepaard met door emoties geleide discussies. Maar is het beperken van het internet wel zo slecht? De vraag die hier opgaat: "gaat het internet onze maatschappij vormen of gaan we die set aan kabels inrichten zodat ze voldoen aan onze maatschappelijke waarden?". Want de onafhankelijkheid komt met een prijs. Dat hebben de Snowden onthullingen wel aangetoond. Puur door te kijken naar de data van onze telefoons, kunnen overheden zien wat jij doet en wanneer. Het verzet tegen een open internet en de bijkomende transparantie groeit. Secularisatie is aanstaande.

De totalitaire staat
In het Nederlandse wegennet liggen kabels die de verkeersdruk kunnen meten. De Nationale Databank Wegverkeersgegevens (NDW) stelt deze informatie beschikbaar als 'open data’. De website bestwelsnel.nl maakt gebruik van die data en laat in realtime zien waar er hard wordt gereden. Als je de site bezoekt is het snel duidelijk; er wordt hard gereden! Verontwaardiging alom. In het programma Knevel & Van den Brink van 16 januari jl. was de maker ervan aanwezig. De interviewer stelde de vraag of de politie deze kennis nietkan gebruiken om hardrijders aan te pakken. Een logische vraag als je het puur naar de overtreding kijkt. Bovendien is het vanuit een technologisch oogpunt een mooie ontwikkeling. Maar de vraag komt op of deze ontwikkeling wel gewenst is. Is het wenselijk dat elke misstap altijd wordt gezien en bestraft?

Vorige maand ik bij een bijeenkomst waar Google Glass uitvoerig werd besproken. Komend jaar zal ik er in New York zeker één gaan aanschaffen als ik de kans krijg. Het spreekt de tech-freak in me erg aan. Maar ik vraag me ook af of ik het prettig zou vinden als 4 op de 10 mensen er één zou dragen. Daarmee zou de maatschappij in een continue staat van burgersurveillance zijn. Slaapwandelen we niet een totalitaire staat in?

Kentering of tegentrend
In dezelfde uitzending van Knevel & Van den Brink van 16 januari was een item over een hacker die de computers van burgers had overgenomen en via de webcam beelden had binnengehaald en zelfs foto’s van die gebruikers op Facebook had geplaatst. Als gevolg hiervan plakken meer mensen hun webcam af van hun computer. Ik zie zelfs collega’s die dat doen op hun werkcomputer. Facebook heeft Whatsapp gekocht, veel mensen hebben vervolgens het alternatief Telegram op hun telefoon gedownload. Of Telegram uiteindelijk een succes wordt weten we nog niet, maar het volk begint zich te roeren en neemt initiatief. Dat merkte ook ING dat bekend maakte transactiedata van klanten te gaan verkopen aan bedrijven (met goedkeuring van de gebruikers zelf). De denkrinchting van ING is niet veel anders dan van andere bedrijven die veel klantdata hebben (telco’s supermarkten en verzekeraars). Maar het volk accepteert het niet meer.

Dat verzet wordt grimmiger. Stop the Cyborg is nog vrij onschuldig. Ze geven openbare plekken aan waar Google Glass dragers niet welkom zijn, lokaal herkenbaar aan de stickers op de deur. Maar in San Francisco is onlangs een Google Glass draagster aangevallen en beroofd. De lokale bevolking vond dat ze inbreuk maakte op hun privacy en zelfs de maatschappij schade berokkende met het dragen van die bril. Het internet staat voor democratie, maar de waarden 'open’ en 'transparant’ lijken we meer en meer af te keuren.

De trend: Burn after reading
Als je nog niet zo lang geleden aan iemand vroeg wat het opgeven van privacy betekent als we daarmee de maatschappij veiliger kunnen maken, was het antwoord vaak "Ik heb niets te verbergen”. Als je aan diezelfde persoon vraagt of je zijn browser geschiedenis mag zien is het antwoord ontkennend. Het aantal Nederlanders dat onverschillig is over hun privacy daalt. Initiatieven die daarop inspelen schieten als paddestoelen uit de grond. Confide en Snappchat laten mensen berichten delen die verdwijnen zodra de ontvanger het bericht heeft gezien. DuckDuckGo is een zoekmachine waarmee je anoniem over het internet surft. Het is verfrissend om te zien hoe dat ongescripte internet eruit ziet. Verder heb je Secret, een sociaal netwerk waar je anoniem kunt delen. Je zou het kunnen zien als een klokkenluiders app. Uitdedoofpot.nl laat mensen anoniem bekentenissen delen. Project Tor gaat nog een stapje verder, het is een netwerk dat ervoor zorgt dat alles wat je doet anoniem blijft zodat je beschermd wordt tegen netwerk surveillantie en analyses van je data verkeer. We zullen overspoeld worden door initiatieven die niet zozeer zijn gericht op het transparant maken van onze wereld, maar het verhullen ervan.

Hoe nu verder

Dit is een uitdaging voor overheden die onze privacy schenden om de maatschappij te beschermen en bedrijven die aan de gang willen met Big Data. Een oplossing werd kort genoemd in een uitzending van Fast Moving Targets door de maker van een app genaamd Human. Het is een app die je motiveert om meer te bewegen. Die app doet dat door je gedrag te analyseren en je daarna te motiveren om net dat stapje extra te doen. Om dat te kunnen doen, kwantificeert die app je gedrag. Maar het grote verschil met andere oplossingen is dat Human de gebruiker volledige controle geeft over die data (kijk van 26:38 tot 28:00). Als je ermee stopt heb je de mogelijkheid om een 'clean sweep’ te doen. Al je data wordt verwijderd.

Alle bedrijven die iets willen doen met klantdata zouden hier eens goed naar moeten luisteren. Voordat je klantdata wilt verkopen zullen ze er eerst voor moeten zorgen dat hun metadata zo is ingericht dat ik er als gebruiker zelf de controle over heb. Daarna kunnen we praten over wat er met die data gebeurt en wat ik er voor terug wil.

Zover is het echter nog niet. We hebben nog geen toegang tot onze data bij bedrijven. We hebben echter wel controle over onze data op het internet. Voor iedereen die volledig wil verdwijnen van het internet, heeft TIME een instructie in 9 stappen gemaakt om totaal te verdwijnen van het internet.