De meeste technologische revoluties zijn zichtbaar. Wat nu opkomt, breekt met dat patroon. Niet nóg een scherm. Maar juist het einde ervan als centrale interface. En volgens mij krijg ik daar juist buikpijn van.
De pc zette een scherm op je bureau. De smartphone bracht dat scherm naar je broekzak.
Elke stap maakte technologie persoonlijker en tastbaarder.
Wat nu opkomt, breekt met dat patroon.
De samenwerking tussen OpenAI en LoveFrom kwam vorig jaar al in de media. Maar dat is niet het enige signaal. Er ontstaat een duidelijke nieuwe categorie devices.
Neem de Humane AI Pin, een schermloos apparaat dat je op je kleding zou dragen en via stem en projectie werkt. Of de Rabbit R1, een klein apparaat dat apps vervangt door AI-acties. Beide producten kregen veel aandacht en gaan het niet redden. Humane AI is al geflopt inderdaad maar het is een signaal. En beide lieten ook hun beperkingen zien: traag, onnauwkeurig, nog niet overtuigend genoeg.
Maar dat is precies het punt.
Ze falen niet omdat de richting verkeerd is, maar omdat de technologie er nog nét niet is. Als deze vroege experimenten ergens op wijzen, dan is het niet de volgende gadget. Het is het begin van het einde van de gadget zoals we die kennen. Niet nóg een scherm. Maar een systeem dat dat scherm overbodig maakt.
Van interactie naar interpretatie
Wat komt er dan aan? Doe eens een toekomstvoorspelling? Kijken we naar patenten rondom ambient AI dan zien we die al een tijd toenemen. Dus er komt een verandering aan denken we. Tot nu toe moesten we technologie expliciet aansturen.
- We typen.
- We swipen.
- We zoeken.
De volgende stap draait dat om. Systemen gaan niet meer wachten op input, maar anticiperen op context. Ze luisteren, observeren en construeren een beeld van wat relevant is, vaak voordat je het zelf expliciet maakt. Dat klinkt efficiënt. En dat is het ook. Maar het betekent ook dat de controle verschuift van gebruiker naar systeem. Niet omdat we die controle bewust afstaan, maar omdat de interface verdwijnt.
De illusie van neutraliteit
AI-systemen worden vaak gepresenteerd als assistenten. Hulpmiddelen. Verlengstukken van onze intentie. Maar zodra een systeem:
- selecteert wat belangrijk is
- bepaalt welke informatie je ziet
- suggesties doet die je gedrag beïnvloeden
…is het geen neutrale laag meer. Het is een filter. En elk filter heeft een richting. Die richting wordt bepaald door trainingsdata, optimalisatiedoelen en commerciële belangen. Niet door de gebruiker.
De vraag is dus niet of er gestuurd wordt.
De vraag is: hoe zichtbaar die sturing nog is?
Wanneer gemak gedrag wordt
Laten we eerlijk zijn: het grootste verkooppunt van ambient AI is frictie. En wij mensen zijn daar zeer gevoelig voor. Want frictie in ons leven is wel het laatste wat we willen. Toch?
- Geen apps.
- Geen keuzes.
- Geen onderbrekingen.
Maar frictie heeft een functie. Het dwingt je om na te denken, om keuzes expliciet te maken, om intentie te formuleren. Als die frictie verdwijnt, verdwijnen die momenten ook.
Beslissingen worden:
- voorgesteld in plaats van overwogen
- geoptimaliseerd in plaats van gekozen
- geautomatiseerd in plaats van begrepen
Op korte termijn voelt dat als gemak. Op lange termijn verandert het hoe mensen beslissen. Vooruitgang?
De verschuiving van aandacht naar vertrouwen
De afgelopen twintig jaar draaide technologie om aandacht. Apps wilden dat je keek. Platforms wilden dat je bleef. De volgende fase draait niet meer om aandacht, maar om vertrouwen. Een systeem dat altijd aanwezig is, hoeft je niet te verleiden. Het hoeft alleen geloofwaardig te zijn.
En precies daar zit een fundamenteel risico. Want vertrouwen in een systeem dat:
- niet volledig transparant is
- continu leert en verandert
- en belangen kan hebben die niet samenvallen met die van jou
…is geen neutrale keuze maar een afhankelijkheidsrelatie. En dan wordt het eng.
Een minder besproken effect is psychologisch. Systemen die context begrijpen, reageren steeds menselijker. Ze herkennen patronen, anticiperen op behoeften en kunnen zelfs empathisch lijken. Dat creëert een vorm van intimiteit. Maar het blijft een eenzijdige relatie.
Niet de technologie, maar de normalisatie
De grootste verandering zit waarschijnlijk niet in wat deze systemen kunnen. Maar in hoe snel ze normaal worden. Want weerstand verdwijnt zodra een technologie:
- gemak oplevert
- tijd bespaart
- en sociaal geaccepteerd raakt
Wat eerst ongemakkelijk voelt, wordt standaard. Wat eerst kritisch bekeken wordt, wordt infrastructuur. En infrastructuur wordt zelden nog bevraagd.
De ongemakkelijke conclusie
Het debat over deze ontwikkeling wordt nu nog vaak gevoerd in termen van innovatie. Is het beter? Sneller? Handiger? Maar ook hier stellen we mijn inziens de verkeerde vragen. Hierdoor vallen de keuzes die we mogelijk maken ook niet goed uit.
De relevantere vragen zijn minder comfortabel:
- Wat verliezen we als systemen steeds meer voor ons interpreteren?
- Hoe zichtbaar blijft invloed als die ingebouwd zit in “hulp”?
- En op welk punt verandert ondersteuning in sturing?
De toekomstige interface zal waarschijnlijk nauwelijks zichtbaar zijn. En precies daarom verdient hij meer aandacht dan alles wat daarvoor kwam.
Niet omdat hij spectaculair is. Maar omdat hij stilletjes bepaalt hoe we denken, kiezen en handelen, zonder dat wij daar als individu nog expliciet tussen zitten.
Gebasseerd op artikel op The Information